Op zaterdag 4 april 2009 hadden we de jaarlijkse ledenvergadering van de Vrienden van het Airborne Museum in hotel restaurant Nol in 't Bos, geleden in de prachtige omgeving van Renkum en Wageningen. Na de vergadering liepen we een deel van de route die werd gebruikt tijdens de evacuatie operation Pegasus.

Rechts een overzichtskaartje waar de groep van 140 Britten en Nederlanders in de nacht van 22 op 23 oktober 1944 de Rijn overstaken. Dankzij het verzet op de Veluwe en niet in de laatste plaats het verzet in Ede.

Van de circa 8.000 slachtoffers van de Britse 1st Airborne Division (met inbegrip van de zweefvliegers en de Poolse Brigade) werden niet alle gedood tijdens de strijd of gevangen genomen door de Duitsers: een groot aantal mannen wisten te ontsnappen. Ten minste 300 van deze mannen in geslaagd om uiteindelijk terug te keren naar de geallieerde linies, vaak met hulp van het Nederlandse verzet. Een dergelijke poging om het geallieerde gebied te bereiken was operatie 'Pegasus I'. In de nacht van 22 oktober 1944 leidde majoor Allison Digby Tatham-Warter 138 mannen veilig naar de overkant van de Neder-Rijn. Het nieuws van deze succesvolle ontsnapping bereikten spoedig de Duitsers, die reageerden door versterking van hun patrouille op de oever van de rivier. Als gevolg hiervan mislukte 'Pegasus II' op 18 november 1944, toen slechts 7 man veilig terug kwamen. Kolonel Graeme Warrack, hoofd medische officier van de divisie, die de evacuatie van de Britse gewonden had geregeld  tijdens de slag om Arnhem, was een van die personen die er niet in slaagde de geallieerde linies te bereiken. Voor hem en vele anderen zou er een lange tijd volgen van het zich verborgen houden en reizen van de ene schuilplaats naar de andere. Warrack keerde veilig terug op 6 februari 1945, bijna 5 maanden na het begin van Market Garden.

Bijzonder vond ik dit mooie schaakspel op het terras van Nol in 't Bosch.
Thema van deze dag was de grootste ontsnappingsoperatie uit de Tweede Wereldoorlog, Operation Pegasus.
De schrijver Cees Haverhoek, schrijver van het boek 'Get 'em Out', over operatie Pegasus, nam deel aan de wandeling langs de route. Haverhoek mag Pegasus dan niet zelf hebben meegemaakt, drie jaar studie en 25 interviews maken hem een redelijke kenner. "Er is amper iets geschreven over de Pegasustocht, hier en daar een regeltje."
Hij vertelt. Over verzetsman Henk Wildenburg, die al kort na de overgave zand in de vetpotten van de treinwagons gooide zodat de Duitsers er niet ver mee konden komen. Over de paar honderd parachutisten die na de mislukte strijd om de brug in 1994 afgesneden waren van de eigen troepen. Over de lijn die bedacht is om ze weer naar de bevrijde Betuwe te krijgen en de rol die de Edese verzetsmensen erin speelden. De titel komt van een verhaal dat de slechte toestanden van de ondergedoken militairen op de Veluwe, die zaten te wachten op een nieuwe aanval na Market Garden zodat ze weer konden meedoen, door een getuige werd overgebracht aan de Britse generaal Dempsey. "Hij hoorde het verhaal in stilte aan en het enige wat hij als antwoord zei was: 'Get 'em out'." Het was op zich een gunstige tijd: Bennekom werd net geëvacueerd en in die rommelige situatie werden 138 Engelsen, Nederlanders en Russen met succes over de Rijn geloodst. Haverhoek: "Er was maar één probleempje, een man had zijn been op twee plaatsen gebroken, maar dat zijn op zo'n operatie minor details."
Dignus Kragt, zoon van een Engelse moeder en een Nederlandse vader, speelde een grote rol in het verhaal. De geheim agent werkte vanuit Kootwijkerbroek aan een ontsnappingsroute voor gestrande geallieerden op de Veluwe.
Waren er bij Pegasus I nog bewoners aan de noordelijke kant van de Rijnoever, in de nacht van 17 op 18 november was alles leeg en dus iedereen die zich er ophoudt verdacht. Omdat de Engelsen in tijdnood kwamen wilden ze tegen dringende adviezen in een verkorte route nemen. Ze liepen regelrecht in de armen van de Duitsers. Slechts 7 mensen bereikten de overkant, de rest werd gevangengenomen, was gedood, gewond. Een deel ontsnapte en keerde terug bij het verzet.

Het eerste exemplaar van het boek gaat naar wethouder Simon van de Pol. Niet zomaar. Zijn vader, Driekus, alias Flip, hield tijdens de Pegasustocht Rode Kruiswagens aan en dwongen ze naar de schuilplaats in Otterlo te rijden. "Daar werden 38 mensen als vissen op elkaar in twee vrachtwagens via Ede naar Bennekom vervoerd. Het duurde drie uur. Maar ze kwamen er wel."
 
Rechts vooraan loopt de schrijver Cees Haverhoek.
Wij lopen hier opnieuw de route die gelopen werd door het bos.
De schuur van Jan Peelen, waar uniformen en wapens naar toe werden gebracht, zodat de Britse soldaten zich konden omkleden opdat ze door de Duitsers als krijgsgevangene zouden worden behandeld mochten ze gepakt worden. Dit was gelukkig niet zo en ze bereikten de Rijn en konden oversteken naar bevrijd gebied.
Cees Haverhoek, schrijver van het boek 'Get 'em Out' vertelt ons over de gebeurtenissen tijdens de ontsnapping van de grote groep Britse airbornes en Nederlanders. Ze moesten een gevaarlijke route lopen door het bos in vijandelijk gebied om uiteindelijk via de uiterwaarden de rivier de Rijn te bereiken, waar ze met boten zouden worden overgezet naar bevrijd gebied.