De battlefield tour Delfzijl-pocket begon vandaag op het station van Delfzijl
De battlefield tour Delfzijl-pocket begon op het station van Delfzijl.
Op zondag 4 augustus 2013 namen we deel aan een battefield tour met als thema: Delfzijl-Pocket april 1945, georganiseerd door Battlefield Tours.  We volgden de opmars van het Canadese leger nadat de stad Groningen was bevrijd op 16 april 1945. De Duitsers waren ondanks hun hopeloze positie half april 1945 niet van plan de havenplaats Delfzijl zonder slag of stoot op te geven. Integendeel, het was Festung Delfzijl, wat inhield dat deze havenstad tot de laatste man verdedigd moest worden. In Delfzijl waren eenheden van Wehrmacht, Kriegsmarine en Luftwaffe.
Er waren vier geschutsbatterijen: Batterie Nansum. Batterie Fiemel (bij Termunten) en Batterie Delfzijl (langs de dijk in Delfzijl. De Canadezen begonnen op 23 april 1945 hun opmars naar Delfzijl in Wagenborgen, leverden zware strijd in Holwierde en konden pas op 2 mei 1945 Delfzijl innemen. Het is een zware strijd geworden. De weg naar Delfzijl moest zwaar bevochten worden.
Tot die tijd verliep de Duitse bezetting in Delfzijl vrij rustig. De Duitse militairen hadden er best wel een goed leven.
Commandant voor gemeentehuis op 13 mei 1940

Commandant van Delfzijl voor gemeentehuis op 13 mei 1940

Duitse voorpostenboot op weg naar de haven van Delfzijl.

Duitse voorpostenboot op weg naar de haven van Delfzijl.

Kazemat bij het Loodsenmonument

Kazemat bij het Loodsenmonument

Militairen van de Ortskommandantur voor hun barak op het haventerrein
Militairen van de Ortskommandantur voor hun barak op het haventerrein
Batterie Termunten vuurt op Engels vliegtuig

Batterie Termunten vuurt op Engels vliegtuig

Schuilkelder in Delfzijl

Schuilkelder in Delfzijl

Duitse marine-soldaten op de Nieuweweg in Delfzijl

Duitse marine-soldaten op de Nieuweweg in Delfzijl

Rust Duitse militairen bij boerderij in de Eemsmond, zomer 1943
Rust Duitse militairen bij boerderij in de Eemsmond, zomer 1943
Toch was er ook Duitse terreur tegen de bevolking van Delfzijl. In dit pand aan de Marktstraat was de Sicherheitzdiens (SD) gevestigd. Arrestanten werden van hieruit overgebracht naar het Scholtenhuis in Groningen waar ze vaak werden gemarteld en uiteindelijk doorgestuurd naar concentratiekampen. Een plaquette op de molen van Delfzijl herinnert hier nog aan.
Opmars Canadezen maart - mei 1945

Opmars Canadezen maart - mei 1945

The Royal Winnipeg Rifles gesteund door tanks van The Sherbrooke Fusiliers Regiment op weg naar Appingedam
The Royal Winnipeg Rifles gesteund door tanks van The Sherbrooke Fusiliers Regiment op weg naar Appingedam
Stuart VI Recce-tank van 8th New Brunswick Hussars in Delfzijl
Stuart VI Recce-tank van 8th New Brunswick Hussars in Delfzijl
Duitse krijgsgevangenen in de Marktstraat slaan linksaf de Landstraat in
Duitse krijgsgevangenen in de Marktstraat slaan linksaf de Landstraat in
Duitse krijgsgevangenen worden afgevoerd via het station in Delfzijl
Duitse krijgsgevangenen worden afgevoerd via het station in Delfzijl
Canadese Sherman tank van de 8th New Bruswick-Hussarts bij het station in Delfzijl
Canadese Sherman tank van de 8th New Bruswick-Hussarts bij het station in Delfzijl
The Pipe-band of The Cape Breton Highlanders in Delfzijl

The Pipe-band of The Cape Breton Highlanders in Delfzijl

De slag begon op 23 april 1945 en eindigde 10 dagen later op 2 mei 1945. Verantwoordelijk voor de bevrijding was de “5th Canadian Armoured Division”. In totaal sneuvelden 62 Canadese militairen en raakten er 180 gewond. De verliezen aan Duitse zijde zijn onbekend.

De slag kenmerkte zich door felle en langdurige gevechten. De Zak van Delfzijl (Delfzijl Pocket) was zwaar verdedigd en werd door de Duitsers dan ook als strategisch belangrijk gezien. Dit gold echter ook voor geallieerden. De haven kon, na de bevrijding, dienen als aanvoerhaven voor voedsel om de bevolking te bevoorraden na de hongerwinter 1944-1945. Daarnaast was Delfzijl van belang om Emden te veroveren. De 4 kustbatterijen in en rond Delfzijl (in Nansum, Delfzijl (2 stuks aan noordwestzijde van de haven), Fiemel/Termunten en Dollart Süd/Carel Coenraadpolder) beschermden de haven van Emden en de Eems, waardoor deze Duitse haven in potentie bedreigend bleef voor de geallieerde opmars naar Noord-Nederland en Duitsland.

Aandachtig luisteren we naar onze gids over de Canadese opmars naar Wagenborgen
Aandachtig luisteren we naar onze gids over de Canadese opmars naar Wagenborgen
Het oorlogsmonument in Wagenborgen

Het oorlogsmonument in Wagenborgen

We staan hier bij het oorlogsmonument in Wagenborgen

We staan hier bij het oorlogsmonument in Wagenborgen

De 3rd Canadian Infantery Division (3rd CID) kreeg de opdracht om Emden in te nemen, waarbij hieraan parallel Delfzijl aangevallen moest worden door de 5th Canadian Armoured Division (5th CAD). Door de druk op Delfzijl op te voeren moest worden voorkomen dat Duitse troepen vluchtten naar Emden om alhier de stellingen te versterken en het de 3rd CID extra moeilijk te maken. Al met al was duidelijk dat Delfzijl voor beide partijen erg belangrijk was.

Op 28 maart 1945, na de slag om de Rijn, werd door Veldmaarschalk Montgomery de opdracht gegeven de resterende bezette provincies van Nederland te bevrijden. Voor deze taak werd het First Canadian Army aangewezen. Binnen deze legereenheid werd het 2nd Canadian Corps verantwoordelijk voor de bevrijding van het noorden van Nederland. Dit 2nd Canadian Corps bestond o.a. uit 2nd Canadian Infantry Division, 3rd Canadian Infantry Division, 2nd Armoured Brigade, 4th Canadian Armoured Division en 5th Canadian Armoured Division.

3rd Canadian Infantry Division onder leiding van Majoor-Generaal Keefler bevrijdde o.a. Zutphen (8 april), Deventer (11 april), Zwolle (14 april) en trok vervolgens in noordwestelijke richting om Leeuwarden te ontzetten. Dit gelukte op 15 april 1945. Op 18 april 1945 werden de laatste stellingen van de Duitsers nabij Makkum veroverd.

2nd Canadian Infantry Division onder leiding van Majoor-Generaal A.B. Matthews trok op naar het noorden met als doel de bevrijding van Groningen. Op 1 april werden de Duitsers verdreven uit Doetinchem. Vervolgens trokken de Canadezen over het Twentekanaal om Holten op 8 april te bevrijden. Op 11 april volgde Ommen. Assen werd bevrijd op 13 april, waarna de stad Groningen in beeld kwam. De slag om Groningen duurde 3 dagen en kostte het leven aan 40 Canadese soldaten.

De opmars naar Delfzijl kon beginnen. Vanaf twee kanten rukten de Canadezen op om pocket Delfzijl te ontzetten

 
In Holwierde herinneren een oorlogsmonument en een plaquette in de kerk met de namen van de omgekomen Canadezen aan de zware strijd die hier is geleverd, waarbij het dorp verwoest werd.
Een inwoner van Holwierde zat tijdens de artilleriebeschietingen als jongen van 16 in een kelder en doet zijn verhaal in de kerk van Holwierde
Door de hevige artilleriebeschietingen tussen de Duitsers en de Canadezen werd Holwierde in april 1945 verwoest.
Een WASP-Carrier in de Wijkstraat in Appingedam

Een WASP-Carrier in de Wijkstraat in Appingedam

Wijkstraat in Appingedam gezien vanaf de Oosterdraaibrug

Wijkstraat in Appingedam gezien vanaf de Oosterdraaibrug

Verwoestingen in Holwierde

Verwoestingen in Holwierde

Duitse bunker bij de boerderij aan de Krewerderweg was schuilplaats voor gewonden in Holwierde
Duitse bunker bij de boerderij aan de Krewerderweg was schuilplaats voor gewonden in Holwierde
Schietpunten Batterie Nansum

Schietpunten Batterie Nansum

De Duitse bezetter had zich stevig ingegraven in Delfzijl. Grote gebieden ten noorden van het afwateringskanaal en ten zuiden van het damsterdiep waren geďnundeerd door het openen van de zeesluizen. De Canadezen konden dus alleen via het zuiden (en zuidoosten) en via het noordwesten oprukken. In deze gebieden werden mijnenvelden, mitrailleurnesten, geschutsstellingen en o.a. tankgrachten, loopgraven, prikkeldraadversperringen en wegversperringen aangelegd om de opmars te vertragen en de havenstad te beschermen. De Duitsers hadden daarnaast een “outer perimeter” of buitenste verdedigingslinie gedefinieerd om aldaar de serieuze verdediging van Delfzijl ter hand te nemen. Deze lijn, bestaande uit een prikkeldraadversperring met loopgraven, liep grofweg van de Punt van Reide via Woldendorp, Wagenborgen, Meedhuizen, Appingedam, Jukwerd, Bierum en Hoog Watum naar de kust.
Dinsdag 1 mei – De bemanning van de batterie Termunten wordt door drie schepen opgehaald en overgebracht naar Emden. De Canadezen kunnen de batterij dus zonder geweld innemen. Met behulp van Poolse troepen wordt ook de stelling Fiemel in genomen.
bunker aan het spoor bij Appingedam van waaruit Canadezen onder vuur werden genomen
Bunker aan het spoor bij Appingedam van waaruit Canadezen onder vuur werden genomen.
Talrijke bruggen in Appingedam werden door de Duitsers opgeblazen in een poging de Canadese opmars te stuiten
Talrijke bruggen in Appingedam werden door de Duitsers opgeblazen in een poging de Canadese opmars te stuiten.
Sporen van de strijd in Appingedam

Sporen van de strijd in Appingedam

Sporen van de strijd in Appingedam

Sporen van de strijd in Appingedam

Sporen van de strijd in Appingedam

Sporen van de strijd in Appingedam

Sporen van de strijd in Appingedam

plaquette in Appingedam

plaquette in Appingedam

plaquette in Appingedam

plaquette in Appingedam

plaquette in Appingedam

plaquette in Appingedam

Onze gids vertelt hoe bij deze boerderij de Duitsers zwaaiden met witte vlaggen, maar toch Canadees doodschoten.
Onze gids vertelt hoe bij deze boerderij de Duitsers zwaaiden met witte vlaggen, maar toch Canadees doodschoten.
Batterie Nansum dat veroverd moest worden tijdens de slag om Delfzijl-Pocket.
Batterie Nansum dat veroverd moest worden tijdens de slag om Delfzijl-Pocket.
Boerderij aan de rand van Delfzijl waar de Canadezen vast zaten onder Duits vuur.
Boerderij aan de rand van Delfzijl waar de Canadezen vast zaten onder Duits vuur.
Het zeeaquarium in Delfzijl is gebouwd op een bunker van Batterie Delfzijl.
Het zeeaquarium in Delfzijl is gebouwd op een bunker van Batterie Delfzijl.
Het zeeaquarium in Delfzijl is gebouwd op een bunker van Batterie Delfzijl.
Het zeeaquarium in Delfzijl is gebouwd op een bunker van Batterie Delfzijl.

De troepen van de Cape Breton Highlanders stuitten ’s nachts op de batterij Delfzijl waar een flinke schotenwisseling ontstaat. Aan beiden kanten raken soldaten gewond. Tegen twee uur staken de Canadezen hun aanval wegens munitiegebrek.

In de ochtend wordt een extra compagnie gestuurd, ondersteund door de tanks van de 8th New Brunswick Hussars. Een uur later zal één tank, op de kruising Provincielaan (Ubbenslaan) – Uitwierdeweg worden geraakt door een granaat. Toch slagen de overige tanks erin door te stoten richting het station van Delfzijl.

Halverwege de ochtend is de omgeving van het station gezuiverd. Er worden veel Duitse krijgsgevangenen gemaakt, honderen Duitsers komen uit hun stellingen en onderkomens om zich over te geven. De Duitsers worden verzameld bij het station en worden verder afgevoerd naar Spijk. Nog voor het einde van de ochtend is het Eemskanaal bereikt en is Delfzijl bevrijd!

Met de bevrijding van Delfzijl zijn de gevechten nog niet over. De bruggen over het Eemskanaal zijn opgeblazen zowel Farmsum als Weiwerd zijn nog bezet door de Duitsers. De Kampfcommandant van Delfzijl is met zijn staf ondergedoken in drie bunkers vlakbij Borgshof.

De opmars vanuit het Noorden komt tot stilstand bij het afwateringskanaal. Aan de overkant bevinden zich de Duitsers die vanuit de kerktoren in Farmsum op de Canadezen schieten. Tijdens de bevrijding van Delfzijl bleven de Cape Breton Highlanders in stelling in Heveskes en Oterdum. Hier treffen ze de voorbereidingen voor een aanval op Farmsum en Weiwerd.

Canadezen bekijken Duitse stafwagen in Delfzijl

Canadezen bekijken Duitse stafwagen in Delfzijl