Achterveld 6 april 2019: Vandaag naar de ledenvergadering van de Documentatiegroep '40-'45 geweest. De ledenvergadering op de nieuwe locatie van de vereniging, in de St Josephschool te Achterveld. Een historische locatie, want hier vond in april 1945 de voedselconferentie plaats vond in het bijzijn van prins Bernhard. Tevens was dit ook de aanzet van de capitulatiebesprekingen op 5 mei 1945 te Wageningen. Destijd was er in het gebouw een school gevestigd. Thans is het een ontmoetingscentrum, genaamd De Moespot.
 
De voedselconferentie te Achterveld
 
Het Akkoord van Achterveld (ook bekend als de Voedselconferentie van Achterveld) was een in Achterveld op 28 en 30 april 1945 gesloten overeenkomst tussen de geallieerden en de bezettende Duitse autoriteiten voor voedselhulp aan westelijk Nederland vanwege de hongerwinter. Het nevendoel van de bijeenkomst was wat betreft de geallieerden om de Duitsers tot capitulatie te bewegen. Het Akkoord vormde daarmee de aanloop tot de capitulatiebespreking in Wageningen.
 

De St.-Josephschool waar de onderhandelingen plaatsvonden

 
Aan de onderhandelingen namen de hoogste geallieerde generaals uit de Verenigde Staten, Canada, Verenigd Koninkrijk, Rusland en Nederland deel. Het leidde tot de opzet en uitvoering van Operatie Manna en Chowhound, de naam die de geallieerden kozen voor de voedseldroppings en Operatie Faust, voor voedseltransport over de weg.
 

De Duitse delegatie

 
Westelijk Nederland was tijdens de hongerwinter afgesneden van energie en voedsel. Via zeetransporten werd buitenlandse hulp geboden door Zweeds meel aan bakkerijen te verstrekken als Zweeds wittebrood. De distributie verliep echter moeizaam. De geallieerden wensten daarom droppings met vliegtuigen, en ook aanvoer met schepen en vrachtwagens. Dit leidde tot uitvoerige besprekingen op ambtelijk niveau in vooral Den Haag tussen hogergeplaatste Duitsers, onder wie gouverneur Seyss-Inquart, Generalsekretär Wimmer met onder andere het College van Vertrouwensmannen, zoals Willem Drees, die direct met de Nederlandse regering in Londen in verbinding stonden. Uiteindelijk werd er tussen geallieerden en Duitsers afgesproken dat er een ontmoeting zou komen vlak bij de frontlijn achter Amersfoort; dat werd het dorpje Achterveld. Het ging om twee dagen: op zaterdag 28 en maandag 30 april 1945. De onderhandelingen vonden plaats in de toenmalige St.-Josephschool op de Jan van Arkelweg 6 in het gymnastieklokaal en subcommissies in diverse klaslokalen.
 

Delegatie bij de Moespot

 
Duitse delegatie

Aan de voorbereidende bijeenkomst op zaterdag 28 april nam de Duitse generaal Schwebel deel plus een Duitse ambtenaar. Op maandag 30 april kwam Seyss-Inquart met de generaals Schwebel en Reichelt (chef-staf van de Duitse militaire bevelhebber over bezet Nederland generaal Blaskowitz), generalkommissar Friedrich Wimmer en ambtenaar Liese (van de Liese-Aktion)

 

De aanwezigen

 
De aankomst van prins Bernhard. Tot grote ergenis van de reichskommissar Seyss-Inquart reed hij in de door het verzet geconfisceerde Mercedes die aan hem toe had behoord.
 
Nederlandse delegatie

Vanuit de Nederlandse regering in Londen waren er zeven hoge Nederlandse ambtenaren vertegenwoordigd, onder wie vertrouwensmannen Gaag en Neher, secretaris-generaal Hans Hirschfeld en de hoge ambtenaar Louwes, die over voedseldistributie gingen. Prins Bernhard nam ook deel.

 
Bij aankomst in Achterveld krijgt prins Bernhard bloemen aangeboden ter gelegenheid van de verjaardag van zijn vrouw prinses Juliana. Hij was door alle drukte de verjaardag van zijn vrouw totaal vergeten!
 
Geallieerde delegatie

De geallieerde delegatie bestond uit vertegenwoordigers van Engeland, Canada en Rusland (!). Dat laatste land vind ik wel wat merkwaardig, want de Verenigde Staten waren er toch ook niet bij. Voor Canada waren er ondermeer de opperbevelhebber van het Canadese Eerste Leger Harry Crerar en luitenant-generaal Charles Foulkes.

 

Voedseltransport op 2 mei 1945 op weg van Rhenen naar West-Nederland

 
28 april 1945

Op 28 april 1945 werd gesproken over de voedseltransporten.
Seyss-Inquart wilde afzien van vernielingen, executies en inundaties in West-Nederland en voedseldroppings toestaan, mits de geallieerden de Randstad niet zouden aanvallen. De geallieerden wilden daar zeker aan voldoen, omdat zij steeds al bezwaren hadden gehad tegen een militaire verovering van de Randstad vanwege de burgerdoden die dat zou kosten. Wel was via de Nederlandse regering en met name premier Gerbrandy steeds meer druk op Churchill uitgeoefend om de Nederlandse hongersnood te lenigen. Churchill steunde dat en gaf een dringend verzoek door aan de geallieerde opperbevelhebber, generaal Eisenhower, die dit weer doorgaf aan generaal Bedell Smith.

Er werd niet alleen afgesproken dat er verruimde voedseltransporten zouden plaatsvinden, maar ook werden er regelingen getroffen voor het openstellen van het gehele luchtruim boven Nederland plus het vrijmaken van de Nieuwe Waterweg en de waterweg via Dordrecht en dat vanuit het dan geneutraliseerde Rhenen per dag 1000 ton levensmiddelen over de weg aangevoerd zou worden. De relatieve zwaarte van de delegatie van geallieerde zijde was bedoeld om meteen de capitulatie te regelen, wat echter niet geheel lukte.

 
30 april 1945

Op 30 april 1945 werd door de geallieerden aangedrongen op capitulatie.
Bedell Smith werd tijdens de onderhandelingen kwaad op Seyss-Inquart toen deze koppig deed. Hij zei toen Seyss-Inquart niet over een Nederlandse capitulatie wilde spreken: "En als u door uw koppigheid nog meer verliezen aan mensenlevens veroorzaakt bij de geallieerde troepen of de Nederlandse burgers, zult u uw straf moeten ondergaan en u weet wat dat zal betekenen; u zult worden opgehangen." - "Dat laat me koud", zei Seyss-Inquart. "Dat zal het inderdaad", riposteerde Bedell Smith. Na het overleg trachtte generaal Schwebel buiten Seyss-Inquart alsnog over te halen toch in te gaan op de onderhandelingen over capitulatie, en ging terug naar Bedell Smith die er welwillend tegenover stond.

Prins Bernhard wilde als commandant van de Binnenlandse Strijdkrachten dat Bedell Smith met de Duitsers de vrijlating van Nederlandse politieke gevangenen zou bespreken, maar dat wilde Bedell Smith niet, omdat hij over een algemene capitulatie wilde spreken met de Duitsers. De prins kreeg bij aankomst bij de school bloemen voor prinses Juliana. "Het is de eerste keer geweest sinds 1936 dat ik de verjaardag van mijn vrouw ben vergeten, want we waren dermate vol van wat ons te doen stond dat mijn officieren en ik daar niet aan hebben gedacht. De prins bracht sloffen sigaretten en een fles gin mee, die hij uitdeelde aan de Nederlandse delegatieleden. De Protocollen van Achterveld werden op dinsdag 1 mei 1945 ondertekend in Achterveld door de Duitsers en de Britten. De Nederlanders tekenden niet uit protest over het uitblijven van de capitulatie. Op 2 mei vond een derde ontmoeting tussen de partijen, nu echter in Wageningen plaats, waarbij het Akkoord van Achterveld werd geratificeerd.

 
Drie dagen later op 5 mei 1945 vond daarna eveneens in Wageningen de capitulatiebespreking plaats in Hotel De Wereld.. De feitelijke capitulatie werd getekend de volgende dag 6 mei 1945 in de aula van de Landbouw Hogeschool te Wageningen.

Op 5 mei 2015 werd door de NOS "De Meidagen van 1945" uitgezonden, waarin de turbulente dagen van de Duitse capitulatie in mei 1945 uitvoerig werd besproken.

 
Beelden voedselconferentie Achterveld
 
Generaal Bedell Smith en Prins Bernard in Achterveld
 
De ledenvergadering Documentatiegroep '40-'45

De vereniging heeft een flink financieel overschot en dat doet mij wensen dat er een keer weer een oriëntatiedag komt. Het maandelijkse magazin Terugblik '40-'45 wordt uitgevoerd in kleur en dat is heel mooi. Het drukken van de magazine in kleur kan tegen lagere kosten dan de zwart/wit edities voorheen. Er waren ook verzamelbanden voor het magazine. Bij de verloting een boek meegenomen met propagandaposters. In de oorlog hadden ze ook al van die kleurige posters met pakkende teksten. Zowel de Duitsers als de Geallieerden konden er wat van. Verder had ik geen prijzen dit keer. Een andere keer beter hoop ik dan maar.

De lootjes worden getrokken

Uitzoeken van leuke prijzen

 
Eric Heijink verzorgde een lezing over de gevolgen van de liquidatie van een foute politieman uit Enschede.
 
Lezing over de Enschedese politieman Pieter Kaay
 
Na de lunch verzorgde Eric Heijink een lezing over de gevolgen van de liquidatie van een foute politieman uit Enschede. In de ochtend van 3 juli 1943 werd de Enschedese politieagent Pieter Kaay geliquideerd toen hij op de fiets naar zijn werk ging. Kaay was op dat moment nog maar enkele maanden werkzaam in Enschede, maar werd al snel berucht als jodenjager en zijn jacht op verzetsmensen. Als represaille op de moord op Kaay werd een groep van 24 politieagenten van het Enschedese korps opgepakt en weggevoerd naar Duitsland, op persoonlijk bevel van Rauter. Eric Heijtink heeft onderzoek gedaan wie deze politieagenten waren en waarom ze werden weggevoerd. Hij maakte ons duidelijk dat deze groep agenten na de capitulatie in mei 1940 krijgsgevangen waren, maar door de Duitse bezetter voor de keus werden gesteld: werken in Duitsland of in politiedienst gaan. Zij hadden voor dat laatste gekozen. Maar nu besloot de Höhere SS und Polizeiführer Rauter dat deze groep alsnog krijgsgevangen waren en naar een krijgsgevangenkamp in Duitsland moesten. De 24 mannen werden eerst afgevoerd naar het kamp in Amersfoort, waarna ze op 10 juli verder op transport werden gesteld naar het kamp, nabij Mühlberg aan de Elbe.
 

De geliquideerde politieman Pieter Kaay. Door zijn jacht op Joden en verzetsmensen was hij voor het verzet van groot belang geworden om uit te schakelen

 

De begrafenis van Pieter Kaay