Op zaterdagmiddag 20 november 2021 kregen we een rondleiding op de Airborne begraafplaats in Oosterbeek. Vervolgens zijn we naar de Grebbeberg gereden om het Militair Ereveld Grebbeberg te bezoeken. Dit is de laatste rustplaats voor meer dan 800 militairen en 1 burger die zijn gesneuveld tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het bevindt zich op de Grebbeberg bij Rhenen. Meer dan vierhonderd van de hier begraven militairen sneuvelden in de meidagen van 1940, waarvan het grootste deel bij de Slag om de Grebbeberg.
 
Tegenover de ingang van het Ereveld staat een klok die geluid wordt tijdens de dodenherdenking op 4 mei. De klokkentoren, aan de overzijde van de verkeersweg, is in dezelfde periode vervaardigd als bovenstaand monument. De luidklok uit 1953 werd gegoten met het koper van de 2.400.000 centen, die voor dit doel ingezameld werden. Op het randopschrift staat: "Ik spreek voor hem die viel".  
 
 

Bij de ingang staat dit monument met aan de voorkant in oud-Nederlands de derde regel uit het Wilhelmus: 'Den Vaderland Getrouwe' en op de achterkant de vierde regel: 'Blijf ick tot in den Doot'
Dit Monument op het Nederlandse Militair Ereveld Grebbeberg herdenkt de in mei 1940 gesneuvelde militairen van het Nederlandse 8e Regiment Infanterie.
Op het Monument staan de 233 namen van de gesneuvelden.

 

Indrukwekkend om te zien al die graven van gesneuvelden op de Grebbeberg. Het is een grote slag geweest met zware verliezen in de meidagen van 1940, waarbij de Nederlandse soldaten zich heldhaftig verweerd hebben.
We bezochten de graven van de soldaten die belast waren met de bediening van de Grebbesluis. In de uitzending van Andere Tijden met de titel 'De Schuilplaats' werd hier aandacht aan besteed. Andere Tijden vertelt het onbekende verhaal van zeventien jonge militairen die op de Grebbeberg een schuilplaats graven. Ze blijven alleen achter in een gebied vol Duitse SS-soldaten. Het eindigt in een slachtpartij. Twee Nederlandse militairen uit de schuilplaats worden nog steeds vermist. Grebbeberg-onderzoeker Michiel Teunisse denkt te weten waar ze liggen. Experts van de Landmacht gaan 81 jaar na dato op zoek. Helaas blijkt tijdens de uitzending dat de twee vermiste militairen nog steeds niet gevonden zijn.
Mijn vrouw Elly loopt langs de rij graven op Ereveld Grebbeberg.

Sommige graven hebben een gezicht

We zagen een vers gedolven graf bij alle reeds bestaande graven. Het betrof de in mei 1940 gesneuvelde dienstplichtige soldaat Daniel Philip Dees.
Dees lag begraven in het familiegraf in zijn woonplaats in Den Haag. Op verzoek van zijn familie is hij door de Bergings- en Identificatiedienst van de landmacht overgeplaatst naar Rhenen. Militairen van de 13e Luchtverdedigingsbatterij uit Vreedepeel droegen de stoffelijke resten.
Mijn vrouw Elly bekijkt het graf van soldaat Daniel Philip Dees.
De soldaat werd op 8 januari 1940 als 19-jarige opgeroepen voor het vervullen van zijn dienstplicht. Hij werd geplaatst bij het 2e Regiment Luchtdoelartillerie. 3 maanden later voegde hij zich bij de 13e Compagnie Luchtdoelmitrailleurs. Deze eenheid moest IJsselmonde en het vliegveld Waalhaven verdedigen tegen de Duitsers.
In de vroege ochtend van 10 mei 1940 bestormden de Duitsers de luchthaven. Zij waren met parachutes gedropt. Dees was een van de militairen die hierbij omkwam, 9 dagen na zijn 20e verjaardag.
Militaire herbegrafenissen zijn een samenwerking tussen de landmacht en de Oorlogsgravenstichting. Gesneuvelden krijgen een militair eerbewijs, die de band bevestigt met hen die het hoogste offer brachten voor vrede en veiligheid. De graven worden onderhouden door de Oorlogsgravenstichting.

 

Monument ‘Als ’t moet’
Ter gelegenheid van het jubileum van de Bijzondere Vrijwillige Landstorm kwam in 1923 de wens naar voren om een beeld te laten maken. De nodige fondsen werden gevonden, waarop beeldhouwer August Falise de opdracht tot creatie kreeg. Eén van de eerste Inspecteurs van de Vrijwillige Landstorm, kolonel Fabius, had bij wijze van logo al eerder een tekening gemaakt van een ‘spittende landman’. Dit beelde een boer uit die met een schop in de hand het land bewerkt, maar over zijn schouder een geweer draagt als teken van weerbaarheid.

Het beeld werd op 13 november 1923 officieel aangeboden aan de heer Duymaer van Twist, die als kamerlid in 1918 aan de basis stond van de Bijzonder Vrijwillige Landstorm. Het beeldonderschrift luidde ’Als ‘t moet’. Het bronzen beeld bracht tot uitdrukking ”den spittende landman die met het geweer om den schouder gehangen, blijkens het motto Als ‘het moet- in tijden van gevaar gereed is den vreedzame arbeid te staken om pal te staan voor verdediging van Kroon en Vaderland.” Het beeldonderschrift luidde: ‘Als ’t moet’.
 
Deze inscriptie was het credo van de vrijwilliger: naast burger, ook soldaat. Het originele beeld ging verloren in maart 1945 tijdens het geallieerde vergissings-bombardement op het Bezuidenhout in Den Haag, waar Duymaer van Twist woonde. Decennia later dook het beeld op bij de heer Fred Bennink te Gouderak. Hij bleek in het bezit te zijn van het originele gipsen gietmodel. Dit exemplaar had hij geërfd van zijn grootvader, G.F. Boulogne, secretaris van de Nationale Landstorm-Commissie, die het op zijn beurt van de heer Duynmaer van Twist zou hebben gekregen als blijk van erkentelijkheid voor bewezen diensten. Het gipsen beeldje is door de heer Bennink beschikbaar gesteld aan de projectgroep Landstorm monument van het Korps Nationale Reserve. Door Roel van der Burg van PhotoSculptura is het beeld vervolgens gedigitaliseerd en vergroot tot 70 cm hoogte, waarna het verder is ontwikkeld tot het geplaatste bronzen beeld op de Grebbeberg.

Het doel van het digitale monument Vrijwillige Landstorm is niet alleen de slachtoffers te herdenken, maar hen ook een gezicht te geven en om hun verhalen levend te houden voor volgende generaties en om de Vrijwillige Landstorm uit de vergetelheid te halen. Wie waren deze vrijwillige Landstormers? Hoe zag hun leven eruit? Waar hebben zij gediend en hoe zijn zij gesneuveld, en waar zij ze begraven? Nabestaanden en betrokkenen worden actief opgeroepen om extra informatie toe te voegen over de slachtoffers.

Bron: www.erelijstvrijwilligelandstorm.nl 

 
Helaas van het informatiecentrum vanwege de coronacrisis gesloten. Toch kon je van buitenaf wel even een blik naar binnen werpen.
We hebben ons voorgenomen bij een volgend bezoek aan de Grebbeberg bij het Ereveld het bos verder in te gaan om de loopgraven en kazematten te ontdekken.

Kazemat op de Grebbeberg

We zijn nog op zoek gegaan naar de Grebbesluis, die voor kwam in de uitzending van Andere Tijden met de titel 'De Schuilplaats'. Helaas hebben we die niet kunnen vinden. Wel bekeken we het Hoornwerk aan de Grebbe, gelegen op de zuidelijkste punt van De Grebbelinie, die hier begint en doorloopt tot in de provincie Utrecht.